Arbeidsongeschiktheidsstelsel op de schop: advies voor grote hervormingen

Het huidige systeem voor arbeidsongeschiktheid kampt met ernstige problemen. Er is een dringende noodzaak voor hervormingen, zowel in de uitvoering als in de wet- en regelgeving. Dit blijkt uit een Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) naar de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA), dat aan de Tweede Kamer is aangeboden.

Het rapport, getiteld "Werk aan de WIA – naar een stelsel dat weer werkt", stelt diverse maatregelen voor. Zo zouden sociaal-medische beoordelingen niet langer exclusief door verzekeringsartsen moeten worden uitgevoerd. Ook adviseert het IBO om striktere eisen te stellen aan aanvragen voor herbeoordelingen. Een ander voorstel is de afschaffing van de IVA-uitkering (Inkomensvoorziening Volledig en Duurzaam Arbeidsongeschikten) voor nieuwe gevallen, vanwege de complexiteit en tijdsduur van de beoordelingen.

Waarom de nood hoog is

De aanbevelingen zijn gebaseerd op een ambtelijk onderzoek, uitgevoerd door meerdere ministeries, UWV, CPB en SCP. De problemen zijn significant: een sterk toenemende instroom in de WIA, oplopende achterstanden en structurele tekortkomingen in het stelsel. Deze factoren versterken elkaar en leiden tot langdurige onzekerheid voor betrokkenen en hoge maatschappelijke kosten. De kans dat een werkende in de WIA terechtkomt, is nu tweemaal zo hoog als direct na de invoering van de wet in 2006. Volgens de Rijksoverheid ontvangt één op de dertien verzekerde werknemers momenteel een WIA-uitkering.

De gestegen instroom heeft verschillende oorzaken, waaronder het langer doorwerken van oudere werknemers door de verhoogde pensioenleeftijd. Ook psychische aandoeningen dragen significant bij; ruim 40 procent van de WIA-instroom is hieraan gerelateerd, met name bij jongeren en vrouwen. Zonder ingrijpen kunnen de achterstanden bij het UWV oplopen tot bijna 200.000 wachtenden in 2030, met een gemiddelde wachttijd van ongeveer drie jaar.

Concrete adviezen voor verbetering

Het IBO presenteert een basispakket aan maatregelen om de druk op de uitvoering te verlichten en de kwaliteit te verbeteren. Verzekeringsartsen moeten gerichter worden ingezet, waarbij andere professionals een deel van hun taken overnemen. Onnodige herbeoordelingen dienen te worden voorkomen, bijvoorbeeld door werkgevers om een inhoudelijke onderbouwing te vragen of hen te laten betalen voor een herbeoordeling. De afschaffing van de IVA-uitkering maakt beoordelingen minder complex en verhoogt de financiële houdbaarheid van het stelsel. Tot slot wordt ingezet op preventie en activering, onder meer door scherper toezicht, betere re-integratieondersteuning en sterkere steun aan werkgevers.

Lees ook: Tijdelijke opschorting dwangsommen WIA-aanvragen UWV · Kabinet stuurt wetsvoorstel financiering kinderopvang naar Raad van State